Kumaşla, sanatın aşkı

Elizabeth Madzar`in hayatı da eserleri gibi adeta; şık, renkli ve çok parçalı!

Hazırlayan Seda Türen Fotoğraf Burak Teoman

Elizabeth Madzar, Paris'ten İstanbul'a uzanan hikayesine tesadüfleri, gelenekleri ve tarihi kendi elleriyle işlemiş ve hayatını şekillendirmiş.

Enteresan bir insan, enteresan hayat hikayesiyle karşımızda... Hayat Ağacı Atölyesi Elisabeth Madzar'ın sanatına konuk olduğumuz yer. Sanatçı, tesadüf eseri tanıştığı bir geleneği kendi araştırmalarıyla ve birikimleriyle yeniden yorumluyor. Tanık olduğumuz yöntem yani "parçalı bohça" bizim belki de çok değerini bilmediğimiz gelenekleri şerefl endiriyor, üstelik de yurtdışında tanınmasına aracılık ediyor. Padişah gibi tarihten figürlerden tutun, kaligrafiye, tarihten efsanelere ve mimariye kadar birçok konu parça parça kumaşlarla başka dilde hikayelere dönüşmüş. Bir de onun ağzından dinleyelim bu hikayeleri...

Türkiye maceranız nasıl başladı?
1977 yılında evlenerek Paris'ten Samsun'a gelin geldim. O zamandan beri Türkiye'deyim. İstanbul'a geldiğimde Sevim Hanif ve dolayısıyla "patchwork" geleneğiyle tanıştım. Ama benim yaptığım çalışma "patchwork"den çok farklı. Bunun altını özellikle çizmek isterim. Benim çalışmalarıın adı "parçalı bohça". Amerikan patchwork'le hiç alakası yok. Bu çalışmanın ruhunda daha önceden kullanılmış kumaş parçalarını değerlendirmek var. Bu gelenek Anadolu kadınının tasarrufundan kaynaklanıyor. Artan ve eskimiş kumaş parlarıyla dolu bohçalar olurmuş Anadolu evlerinde eskiden... Bu kumaş parçaları da kadınların yaratıcılığıyla daha sonra yatak örtülerine, seccadeye, perdeye, çadır bölmelerine, sofra örtülerine dönüşürmüş. Parçalı bohça ismi de tam olarak buradan geliyor. Karadeniz'de "kuriş", bazı yerlerde "yamalı bohça", "kırkpare", "hanım dilendi bey beğendi" gibi bir sürü farklı adı var. Tabii hepsinin arkasında kendi yöresel ve yaşamsal hikayeleri var; bu sadece kumaş parçalarını birleştirmek değil. Çok derinlikli bir kültür; şamanizme kadar uzanıyor aslında. İçinde kendi matematiği var. Mesela beş karenin birleştirilmesiyle yapılan parçalı bohça, aslında İslam'ın beş şartını simgeler. Bu bohçalar hem korur hem de tılsımdırlar. Yeni gelin olacak bir kızın odasının dört duvarına asılırlar, sırf önceki yaşanmışlıkları temizlemek ve yeni bir sayfa açmak uğruna. Bunlar geline mutluluk ve bereket getirir. Tüm bu inançlar tarihten geliyor aslında. Bu aslında Şamanizm felsefesine yakın; doğaya dönmekle ilgili.

İşin kültürel boyutunu oldukça araştırmışsınız...
Ben 1988 yılından beri bu işle uğraşıyorum. 1990 yılına kadar hocam Sevim Hanif'ten tekniğini öğrendim ve daha sonra da kendi tarzımı oluşturdum. Bana göre kumaşları alıp metrelerce birleştirmenin hiçbir anlamı yok. Bir felsefeniz olmalı, hissetmelisiniz. Zaten eskiye merakım hep vardı. Anadolu, Osmanlı ve Selçuklu medeniyetlerinin inanılmaz bir zenginliğe sahip olduğunu gördüm. Üstelik de araştırması çok zevkli. Anadolu'un sunduğu kültürel zenginlikten çok yararlanıyorum. Mesela geçen sene Selçuklu yıldızlarını kullandım.

Kaç senedir ders veriyorsunuz?
18 senedir arkadaşlarımla çalışıyorum; onlara talebelerim demek istemiyorum. Mutlaka arkadaşlarım ya da onların tanıdıkları vasıtasıyla öğrenci grupları oluşturuyorum.

Araştırma ve oluşum süreçleriyle birlikte kitabınızı tamamlamak ne kadar zamanınızı aldı?
15 senenin birikimi bu... Ama tüm çalışmalarımızı koymadık bu kitaba. Birçoğunu elemek durumunda kaldık. Burada kullanılan tekstillerin araştırmasını yapıp tanıtımını da üstlendik ayrıca... Kitap Fransızca ve İngilizce çıktığı için kullanılan kumaşların orijinini ve tarihini çok önemsedik. Şu anda Türkiye'de satışta değil ne yazık ki. Sadece Fransa'da satılıyor.

Yakın zamanda burada serginiz olacak mı?
Maalesef yok. Mayıs ayında Fransa'da gerçekleşecek bir sergim var. Ama sonbaharda İstanbul'da bir şeyler yapmayı umuyorum. Çünkü sergilerimiz çok ilginç ve farklı oluyor. En son Eskişehir'de Odun pazarı Kurşunlu Camii'nin kervansarayında bir sergi yaptık. Mimar Sinan'ın bir mimari eseriyle işlerimin buluşması çok etkileyici ve önemli bir olaydı. Neyzenler eşliğinde mistik bir havada gerçekleşti sergi. Bazen çok modern bir ortamda şaşırtıcı derecede uyumlu sonuçlar da alınabiliyor. Ama tabii tarih kokan mekanların verdiği his bambaşka... Senelerce sakladıkları anneanne yadigarı seccadeleri getirip bana hediye eden insanlar oldu. Nasıl bir duygusal paylaşım olduğunu hayal edin... Bu tür şeyler yaşayınca doğru yolda olduğumu hissediyorum. Maddi olarak hiçbir getirisi yok bu işin. Zaten çok sınırlı üretim yapabiliyorum. Tüm parçaların hepsi için ayrı ayrı zaman vermeniz ve çok uğraşmanız gerekiyor. Bunu aynı zamanda içsel bir yolculuk olarak da kabul etmek gerekiyor.

Satın almak isteyenler de oluyordur mutlaka?
Tabii satın almak isteyenler oluyor. Ben olaya ticari bakamıyorum ve satmıyorum. ne yazık ki... Zaten bir parçanın çıkma süresi sekiz ay, senede en fazla iki parça çıkartabiliyorum. Eğer ticari düşünürsem o başarıya ulaşamam. Satışa geçtiğim anda elimde malzeme kalmaz. Bu hızda üretim yapmam da mümkün değil. Gerçekten çok çok isteyen biri varsa, sipariş üzerine çalışıyorum.